موضوع تعليم و تربيت

از اين رو، در آغاز كتب اخلاق از قبيل تهذيب الاخلاق، اخلاق ناصري، جامع السعادات و معراج السعادة 1 معرفت نفس يا تجرّد نفس و قواي نفسانى مطرح گرديده است.
البته بحث گسترده در مورد اثبات نفس و تجرد آن در حكمت نظري يا فلسفه صورت مى گيرد، و در علم اخلاق به عنوان مبادي و اصول مورد پذيرش واقع مى شود.
به طوركلى محور 1 و 1، روح و روان آدميان است؛ چنان كه جسم و ساز وكار آن در حيطه ي كار پزشكان است. هر چند بحث مبسوط درباره ي انسان در اين مختصرنمى گنجد، ولى لازم است خطوط كلى انسان شناسى در ارتباط با تعليم و تربيت را به اختصار و فهرست وار يادآور شويم. اين خطوط كلى عبارتند از:
1-انسان، مركب است از روح و بدن و سر و علن.
2-اصالت از آن روح آدمى است و روح، مجرد و مرتبط با عالم قدس است.
3-ميان جسم و روح آدمى، روابط مستحكمى وجود دارد.
4-روح داراى قواي اصلى ادراكى، تمايلى، آزادي، توانايى و تحريكى است.
5-انسان در همه ابعاد، در آغاز «استعداد» و «قوه» است و قابليت رشد و فعليت دارد.
6-موضوع تعليم و تربيت، روح انسان است از آن نظر كه داراى استعداد و قوه است و بايد به فعليت مطلوب برسد و بدن هم نقش «إعدادي» دارد.
7-جهان بينى ها و انسان شناسى ها، در ايدئولوژي، اخلاق و تعليم و تربيت، تأثير مهم و منطقى و نقش تامّى دارند.
8ـ در جهان بينى و انسان شناسى اسلام، كمال اصلى انسان «تقرب به حق» است ونيز ميان دنيا و آخرت رابطه اى برقرار است كه بايد در همه ي شؤون منظور شود.(8)

اهميت تعليم و تربيت

درباره اهميت تعليم و تربيت همين بس كه شكوفا شدن استعدادها و به فعليت رسيدن قواى آدمى و تحقق گوهر وجود او در گرو آن است.تعليم و تربيت صحيح، شرط لازم كمال آدمى است. اگر آدمى زير نظر مربيان الهى تربيت شود فرشته خو مى گردد، وگاه از فرشتگان فراتر مى رود وگرنه به قهقرا رفته، به مرتبه ي حيوانات و فروتر از آن تنزل خواهد كرد.رشد صحيح فردي و اجتماعى و پرورش استعدادهاي آدمى، منوط به تعليم و تربيت صحيح است.نظر به اهميت تعليم و تربيت، بزرگان علم اخلاق، تعليم و تربيت را «اشرف صناعات» و برترين دانش ها دانسته اند.ثمره ي تعليم و تربيت صحيح به اصلاح فرد منحصر نمى شود، بلكه جامعه را هم متحول مي کند.با نگرش دقيق به ساختار روحى و روانى انسان، ضرورت و اهميت تعليم و تربيت صحيح رخ مى نمايد؛ زيرا هر چند در نفس آدمى گرايش به خير و شر وجود دارد و به تعبير قرآن كريم، فجور و تقوا به او الهام گرديده است، اما گرايش يا آگاهى فطري به خيرو شر و سعادت و كمال، كفايت نمى كند؛ زيرا كمال و سعادت در پرتو تلاش و حركت وتعليم و تربيت به دست مى آيد.تربيت يا آموزش و پرورش، با رشد و تكامل، رابطه تنگاتنگى دارد؛ يعنى رشد و تكامل،باعث ظهور استعدادها مى شود آموزش و پرورش آن ها را تحقق مى بخشد و جهت مى دهد.(9)
انسان ناگزير است اجتماعى زندگى كند و زندگى اجتماعى سالم، بدون تربيت صحيح غير ممكن است. فرهنگ انسان، محصول و نتيجه ي تربيت يا آموزش و پرورش است و بين كيفيت فرهنگ هر جامعه وكيفيت تربيت آن، ارتباط مستقيم وجود دارد.برخورداري از شخصيت سالم و در نتيجه احساس آرامش و امنيت خاطر بدون تربيت سودمند امكان ندارد. (10)